Αναγνώστες

Τετάρτη, 23 Αυγούστου 2017

Αβρινέοι στα Κύθηρα, Αβρωνιές στην Κρήτη, Διοσκουρία η κοινή


Dioscorea communis (L.) Caddick &Wilkin


Syn. Tamus communis L.

Dioscoreaceae

Στου Αφράτη, Αύγουστος 2017

Αναρριχητικό φυτό που μπορεί να φτάσει τα 3μ ύψος. Αυτοφυές στη μεσογειακή λεκάνη έχει πλέον εξαπλωθεί σε όλη την Ευρώπη και Δυτική Ασία. Αγαπά τα καλά αποστραγγιζόμενα ασβεστολιθικά εδάφη αναπτύσσεται σε περιοχές με αρκετή υγρασία και ήλιο. Τα μεγάλα λαμπερά φύλλα του έχουν σχήμα καρδιάς και οι καρποί είναι κόκκινες ρόγες. Τα μικροσκοπικά άνθη αρσενικά και θηλυκά σε διαφορετικά φυτά είναι ωχροκίτρινα και βγαίνουν σε χαλαρές ταξιανθίες. Η μεγάλη κονδυλώδης ρίζα του έχει σκούρο μαυριδερό περίβλημα και παρόλο που θεωρείται ένα από τα παλαιότερα καθαρτικά περιέχει επικίνδυνα τοξικά συστατικά και συνιστάται να αποφεύγεται η χρήση της.

Ρεματιά Μητάτων


Όλα τα μέρη του φυτού είναι τοξικά για τον άνθρωπο και παρόλο που από την αρχαιότητα αναφέρονται θεραπευτικές ιδιότητες (διουρητικό, κατά του άσθματος, εμετικό, κατά των αρθριτικών, θεραπευτικό των εγκαυμάτων, καθαρτικό, κατά των νεφρολιθιάσεων κ.α ) συνιστάται να αποφεύγεται εντελώς η χρήση του εσωτερικά.

Αρκετοί ερευνητές θεωρούν ότι πρόκειται για το φυτό που ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης περιγράφει σαν “άμπελο μέλαινα”. Νεώτερη έρευνα καταρρίπτει αυτή τη θεωρία αφού το φυτό αυτό έχει έλικες και μαύρους καρπούς ενώ η dioscorea communis περιπλέκεται σε κλαδιά και αναρριχάται χωρίς να έχει έλικες και έχει κόκκινους καρπούς. (βλ.παρακάτω απόσπασμα) Το πιο πιθανό είναι να γίνεται σύγχυση μεταξύ του είδους tamus communis L. και του είδους bryonia alba, καθώς τα δύο φυτά έχουν παρόμοιες θεραπευτικές ιδιότητες. (S.S Renner, J.Scarborough et al., 2008)



....ἄμπελος μέλαινα· [οἱ δὲ βρυωνία μέλαινα,] οἱ δὲ Χειρώνιον, [οἱ δὲ βουκράνιον, Ῥωμαῖοι ὄβα ταμίνια, οἱ δὲ ὄβα ταμνούτα, οἱ δὲ βίτις ἄλβα, Δάκοι πριάδιλα, οἱ δὲ πατρίνα, Ἄφροι λαουωθέν]· φύλλα ἐστὶ κισσῷ ὅμοια, μᾶλλον δὲ πρὸς τὰ τῆς μίλακος, καὶ οἱ καυλοὶ <δέ>· μείζονα δὲ ταῦτα. ἐλλαμβάνεται δὲ καὶ αὕτη τῶν δένδρων ταῖς ἕλιξι· καρπὸς δὲ βοτρυώδης, χλωρὸς κατ᾽ ἀρχήν, πεπανθεὶς δὲ μέλας γίνεται· ῥίζα μέλαινα ἔξωθεν, ἔνδοδεν δὲ πυξοειδής. {2} καὶ ταύτης οἱ καυλοὶ κατὰ τὴν πρώτην ἐκβλάστησιν λαχανεύονται· εἰσὶ δὲ διουρητικοί, καταμηνίων κινητικοί, τηκτικοὶ σπλημνός, ἐπιλημπτικοῖς τε καὶ παραλυτικοῖς καὶ σκοτωματικοῖς ἁρμόζουσιν. ἡ δὲ ῥίζα δύναμιν ὁμοίαν τῇ λευκῇ κέκτηται, πρὸς τὰ αὐτὰ ἁρμόζουσαν, ἧττον μέντοι ἐνεργεῖ. ποιεῖ δὲ καὶ πρὸς τοὺς τῶν ὑποζυγίων λόφους, ἐπειδὰν ἑλκωθῶσι, τὰ φύλλα σὺν οἴνῳ καταπλασσόμενα καὶ πρὸς στρέμματα ὁμοίως ἐπιτίθεται.

Διοσκουρίδης, Περί Ύλης Ιατρικής, 4.183


Καραβάς, Αμυργιαλί

Με τον ίδιο τρόπο το φυτό έμεινε με κοινό όνομα σχετικό με τη bryonia , ( αβρωνία, αβρωνιές οβριοί, σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, αβρινέοι στα Κύθηρα, black bryony στην Αγγλία, κλπ). Η κοινή ονομασία στα Γαλλικά herbe aux femmes battues = βότανο για δαρμένες γυναίκες, προφανώς οφείλεται στο γεγονός ότι κατά την παράδοση κατάπλασμα από τη ρίζα του φυτού καταπολεμά τους μώλωπες και βοηθά στη γρηγορότερη επούλωση εκχυμώσεων του δέρματος.



Η παλαιότερη ονομασία του είδους tamus communis προέρχεται πιθανό από τις λέξεις taminia uva = ο καρπός του τάμνου, που χρησιμοποίησε ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος για κάποιο συγγενικό φυτό. Η σύγχρονη ονομασία του γένους dioscorea δόθηκε προς τιμήν του Πεδάνιου Διοσκουρίδη. Το χαρακτηριστικό επίθετο του είδους από το λατινικό communis = κοινός.

Στα Κύθηρα, οι νεαροί βλαστοί του φυτού ονομάζονται αβρινέοι και οι παλιότεροι τους μαζεύουν το Μάρτιο και Απρίλιο μαζί με τα σπαράγγια. Συνήθως τους τρώνε βρασμένους ελαφρά, με χοντρό αλάτι και λαδολέμονο. Πρόκειται για πολύ δημοφιλές πιάτο ιδιαίτερα για αυτούς που αρέσκονται στις πικρές γεύσεις. Αρκετοί μου είπαν ότι πίνουν ακόμα και το ζουμί στο οποίο έβρασαν τους αβρινέους το οποίο αλλάζει δραματικά χρώμα όταν του προσθέσουν λεμόνι (από καφετί γίνεται πορτοκαλοκόκκινο). Το θεωρούν δε εξαίρετο φάρμακο για τα νεφρά και γενικά για αποτοξίνωση του σώματος. Μερικοί, ιδίως στο νότιο μέρος του νησιού, τους τρώνε τηγανητούς σε ομελέτα.




ΠΡΟΣΟΧΗ! ΦΥΤΟ ΤΟΞΙΚΟ ΕΩΣ ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΕΣ ΑΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΘΕΙ ΩΜΟ Η ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΕΙ ΑΝΕΠΕΞΕΡΓΑΣΤΟ.



Τετάρτη, 16 Αυγούστου 2017

Επειδή η ιστορία έχει την τάση να επαναλαμβάνεται.....

Διαπιστώσεις και προβληματισμοί από την πρόσφατη δασική πυρκαγιά




Πέρασε  μια βδομάδα από την καταστροφική πυρκαγιά που κατέκαψε μεγάλη έκταση (σχεδόν το 1/10) του νησιού των Κυθήρων. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της έκτασης καλυπτόταν από φρύγανα και μακία βλάστηση, αλλά κάηκαν και αρκετά αλσύλλια πεύκων ( Pinus halepensis, Pinus pinea ) τα πρώτα φυτεμένα πριν 50 περίπου χρόνια, τα δεύτερα αυτοφυή, μικροί κυπαρισσώνες, και αγροτικές καλλιέργειες και μελισσοκομεία. Παράλληλα κινδύνευσαν οικισμοί ολόκληροι και η φωτιά μπήκε στις αυλές των σπιτιών σε κάποιους από αυτούς.


Κινδύνευσαν σοβαρά τρία σπάνια είδη χλωρίδας το Polygala helenae ( στενότοπο ενδημικό βλ. http://floracytherea.blogspot.gr/2012/10/blog-post_16.html), το Cyclamen repandum ssp peloponnesiacum (δεν αναφέρεται στους καταλόγους χλωρίδας του νησιού, πρώτη αναφορά στο παρόν ιστολόγιο: http://floracytherea.blogspot.gr/2011/03/blog-post_31.html) και το Limonium aphroditae.


Limonium aphroditae

Αν ο αέρας φύσαγε από λίγο διαφορετική κατεύθυνση θα είχε καεί ο ένας εκ των δύο μικρών πληθυσμών Polygala helenae, που υπάρχουν στο νησί και η πιθανότητα ολοκληρωτικής εξαφάνισης του θα μεγάλωνε δραματικά.
Αν ο αέρας φύσαγε από λίγο διαφορετική κατεύθυνση θα είχε κάψει το βιότοπο του μοναδικού στο νησί ανοιξιάτικου κυκλάμινου με κίνδυνο και αυτό να εκλείψει από το νησί μας.

Cyclamen repandum ssp peloponnesiacum 

Αυτή τη φορά τα τρία αυτά είδη γλύτωσαν. Σώθηκαν,... από καθαρή τύχη. Άλλα είδη εξ ίσου σπάνια και πολύτιμα έχουν εκλείψει εξ αιτίας των καταστροφικών δασικών πυρκαγιών, που είναι τόσο συχνές στο νησί και στη Μεσόγειο γενικότερα.
Το ζήτημα της αξίας της διατήρησης της βιοποικιλότητας έχει εκτενώς συζητηθεί σε όλο τον κόσμο. Η μικρή τοπική μας κοινωνία ίσως χρειάζεται περισσότερη ενημέρωση σχετικά και αυτός είναι ένας από τους ρόλους που φιλοδοξεί να έχει το παρόν ιστολόγιο.


Στην παρούσα κατάσταση όμως είναι ακόμα πιο επιτακτική η ανάγκη να εξετάσουμε τη συμπεριφορά μας πριν και κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς όχι για να κρίνουμε ή να αναζητήσουμε ευθύνες αλλά για να είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι την επόμενη φορά. Και είναι ακόμα πιο αναγκαίο να εξετάσουμε τις ενέργειες μας μετά τη φωτιά, έτσι ώστε να μην προκαλέσουμε ακόμα μεγαλύτερη ζημιά στην ήδη πληγωμένη φύση.



Πριν τη φωτιά....

  1. Έγιναν ασκήσεις ετοιμότητας στις οποίες να συμμετέχουν οι δυνάμεις του ΠΚ Κυθήρων, η πολιτική προστασία του Δήμου Κυθήρων και η πιστοποιημένη ομάδα εθελοντών;;; Αν έγιναν, δημοσιοποιήθηκαν τα αποτελέσματα και ενημερώθηκε ο κόσμος για αυτά;
  2. Ο εξοπλισμός του πυροσβεστικού κλιμακίου είχε επαρκώς ελεγχθεί για βλάβες και αυτές είχαν επιδιορθωθεί;
  3. Οι δεξαμενές νερού σε διάφορα σημεία του νησιού ήταν γεμάτες;
  4. Υπήρξε καθοδήγηση από τις αρμόδιες αρχές προς τους κατοίκους για μέτρα προφύλαξης (καθαρισμούς κλπ) στην περιοχή γύρω από το σπίτια; Οι κάτοικοι ήταν ενήμεροι για το πως πρέπει να αντιδράσουν σε περίπτωση φυσικής καταστροφής;
  5. Υπήρχε στην Αρμόδια Αρχή Πολιτικής Προστασίας γραπτή κατάσταση έμπειρων κατοίκων οι οποίοι θα μπορούσαν κατά περιοχή να συνδράμουν τις δυνάμεις της Πυροσβεστικής;



Κατά τη διάρκεια της φωτιάς....


  1. Είχαν όλα τα πυροσβεστικά οχήματα πλήρη και ελεγμένο εξοπλισμό που λειτουργούσε άριστα;
  2. Γνώριζαν οι δυνάμεις κατάσβεσης το ανάγλυφο, τους τυχόν αγροτικούς δρόμους, τις ιδιαιτερότητες του τοπίου και της βλάστησης έτσι ώστε να μεγιστοποιήσουν τα αποτελέσματα της, ηρωικής δεν υπάρχει αμφιβολία, προσπάθειας τους; Εάν τυχόν δεν είχαν αυτές τις γνώσεις υπήρξε συγκροτημένος μηχανισμός από το αρμόδιο συντονιστικό όργανο πολιτικής προστασίας να τους συντρέξει;
  3. Είναι σωστό και λογικό να απαγορεύεται η πρόσβαση σε ιδιώτες που πάνε απλώς να χαζέψουν τη φωτιά. Μήπως όμως ανάμεσα σε αυτούς υπήρχαν και ντόπιοι έμπειροι πολίτες που μπορούσαν πραγματικά να βοηθήσουν με διάφορους τρόπους και αυτό τους απαγορεύτηκε;!!
  4. Η συνεννόηση μεταξύ των αρμοδίων αρχών τοπικών και περιφερειακών ήταν επαρκής και συντονισμένη;
  5. Μήπως επαναπαυτήκαμε στη ιδέα ότι τα εναέρια μέσα θα σβήσουν τη φωτιά; Τι θα είχε γίνει στα Πιτσινιάνικα αν οι κάτοικοι δεν είχαν αναλάβει με δικά τους μέσα την αναχαίτιση της φωτιάς; Στα τοπικά και διαδικτυακά καφενεία άνθρωποι με μεγάλη εμπειρία στις συχνές δασικές πυρκαγιές που έχει αντιμετωπίσει το νησί μας ρωτούν, πως είναι δυνατόν να μην μπορεί να αναχαιτιστεί μια φωτιά, που διέσχισε δύο τρεις φορές ασφαλτοστρωμένους δρόμους; Τι νόημα έχουν οι ζώνες πυρασφάλειας αν δεν μπορούμε να σταματήσουμε τη φωτιά σε άσφαλτο πλάτους 6μ;

    Η φωτιά έφτασε έξω από τα σπίτια στα Πιτσινιάνικα. Ευτυχώς οι κάτοικοι αντέδρασαν αποτελεσματικά. Θέα από τα Κοντολιάνικα.




    Μετά τη φωτιά....


    1. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι η αναγεννητική δύναμη του μεγαλύτερου ποσοστού των ειδών που κάηκαν είναι μεγάλη.
    2. Με την πρώτη βροχή οι περισσότερες καμένες περιοχές θα πρασινίσουν. Μικρές πόες και βολβώδη φυτά θα ανακάμψουν πλήρως σε δύο χρόνια. Τα δασύλλια θα χρειαστούν περισσότερο χρόνο αλλά και αυτά θα αναδασωθούν φυσικά, αν προστατευτούν από εξωτερικές παρεμβάσεις. Στην περιοχή των Μυρτιδίων όπου πολλά πευκάκια ήταν κάτω από 20 χρονών ( η περιοχή είχε ξανακαεί στο πρόσφατο παρελθόν ) η κατάσταση είναι πιο σύνθετη και θα χρειαστεί ειδικός σχεδιασμός. Ειδική αντιμετώπιση χρειάζεται και ο κέδρος ( Juniperus phoenicia) που αναγεννάται πολύ δύσκολα αν και τα άτομα τα οποία κάηκαν στην πρόσφατη πυρκαγιά ήταν σχετικά λίγα. Η μεγάλη καταστροφή του σχεδόν αμιγούς κεδροδάσους έχει γίνει σε προηγούμενη πυρκαγιά.

    Η περιοχή γύρω από το προσκύνημα της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας

    3. Η επιστημονική άποψη αλλά και η καθημερινή παρατήρηση μας λένε ότι κατά κανόνα η ανθρώπινη παρέμβαση στα οικοσυστήματα που έχουν υποβαθμιστεί λόγω πυρκαγιάς δεν είναι πάντα συμβατή με τις ανάγκες τους.
    4. Μεγαλύτερος εχθρός της βλάστησης που προσπαθεί να ανακάμψει είναι η ανεξέλεγκτη βόσκηση! Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να λάβουν τα προβλεπόμενα από το νόμο μέτρα ώστε οι καμένες περιοχές να προστατευθούν από “άγρια” ή μη κατσίκια και πρόβατα. Κάτι που μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει. Παρατηρήστε τι συμβαίνει στην καμένη περιοχή της Αγίας Μόνης, ένα μόλις χρόνο μετά τη μεγάλη πυρκαγιά και μέχρι σήμερα!



    "Άγρια";; κατσίκια βόσκουν ανενόχλητα στις καμμένες περιοχές γύρω από την Αγία Μόνη

    5. Η τυχόν υλοτόμηση των καμένων κορμών θα πρέπει να γίνει το δυνατό συντομότερα ώστε να μην καταστραφούν τα νεαρά φυντάνια.

    Ο μικρός κυπαρισσώνας στο δρόμο προς Πιτσινάδες

    6. Πέρα από τις αποζημιώσεις που θα πρέπει να αποδοθούν στους δικαιούχους εγείρεται θέμα ισχύος των δασικών χαρτών και των χαρακτηρισμών που αυτοί περιέχουν,αφού η φωτιά αποκάλυψε συνάμπελα, αναβαθμίδες και άλλα σημεία ανθρώπινης δραστηριότητας και δίκαιο είναι να τροποποιηθούν ανάλογα οι χαρακτηρισμοί των εκτάσεων αυτών.

    Αραίοι και στο βάθος Σκληρή

    7. Σχεδιασμοί για αναδασώσεις και αντιπλημμυρικά έργα θα πρέπει να γίνουν πολύ προσεκτικά καθώς ειδικοί επιστήμονες επιμένουν ότι συχνά τέτοιες ενέργειες φέρνουν αντίθετα από τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Οι μεγάλες μπουλντόζες του στρατού έφτασαν στα Κύθηρα την τρίτη ή τέταρτη μέρα της πυρκαγιάς. Δεν γνωρίζω κατά πόσο βοήθησαν στον περιορισμό της φωτιάς ούτε εάν προχώρησαν σε διάνοιξη ζωνών πυρασφάλειας. Θα ήταν ίσως χρήσιμο να ενημερωθεί ο κόσμος τι ακριβώς πρόκειται να γίνει στη συνέχεια και βάσει ποίου σχεδιασμού θα γίνει. Επειδή στο συγκεκριμένο θέμα ενδέχεται να υπάρχει και σχετικό οικονομικό όφελος για τοπικούς και περιφερειακούς παράγοντες καλό θα ήταν να υπάρξει απόλυτη διαφάνεια, ενημέρωση και επιστημονική τεκμηρίωση της αναγκαιότητας των έργων που θα προγραμματιστούν.

    Η περιοχή γύρω από το Προσκύνημα της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας που είχε ξανακαεί πριν 20 περιπου χρόνια

    Προς Άγιο Πέτρο στους Αραίους